محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

430

خلاصة الحكمة ( فارسى )

( نصاب ) . گوهر . گهر . غريزه . آن چيزى كه آدمى بر آن آفريده شده است . توس . نحاس . آنچه بر انسان به غير اراده وارد آيد و به قولى جبلتى است كه انسان بر آن آفريده شده است . ( تعريفات جرجانى ) . طَرْف : ( ع . ا ) . چشم . ( منتهى الارب ) . منتها و پايان هر چيزى . ( منتهى الارب ) . انتهاء . طرف در لغت نهايت باشد ، تثنيهء آن طرفان و جمع اطراف ، و معنى طرف صباحى و طرف مسائى در ذكر معنى عرض وراب خواهد آمد . ( كشاف اصطلاحات الفنون ) . طَرْف : ( ع . مص ) . بر يكديگر نهادن پلك‌ها را . جنبانيدن هر دو پلك را . ( منتهى الارب ) . چشم بر هم زدن . طَرَف : ( ع . ا ) . جانب و سو . سوى . كناره . بر . كنار . انتها . نوك دست . سمت . اوب . ( منتهى الارب ) . طَعام : ( ع . ا ) . خوردنى . ( منتهى الارب ) . مقابل شراب ، آشاميدنى . خورش آدمى . طَعْم : ( ع . ا ) . شيرينى و تلخى و آنچه ما بين آنها است و ترشى و نمكينى در خوردنى و نوشيدنى . ج طُعوم . مزه . ( منتهى الارب ) . چشش . يقال : ليس له طعم و ما هو بذى طعم . ( منتهى الارب ) . لذت . ( غياث اللغات ) . آنچه حيوان يابد به وسيلهء ظاهر روى زبان و اطراف آن به قوهء ذائقه ، از شيرينى و تلخى و شورى و ترشى و گسى و تيزى و دِبشى و ميخوشى و ملسى و جز آن . شيخ الرئيس در قانون گويد طعوم اگر بى مزگى يعنى تفه را به حساب نياوريم هشت است ، و آن : حلاوت است ( شيرينى ) . و مرارت ( تلخى ) . و حرافت ( تيزى ) . و ملوحت ( شورى ) . و حموضت ( ترشى ) . و عفوصت ( گسى ) . و قبض و دسومت ( چربى ) . طعوم را نُه شمرده‌اند : شيرينى ، ترشى ، شورى ، تيزى ، تلخى ، دسومت ، عفوصت ، قبض ، تفاهت . و ر . ك - : طعوم . ( اساس ) . و صاحب بحر الجواهر آرد : « طعم ، چيزى است كه حس ذوق بر آن حكم كند و بر نُه گونه است : چربى ، شيرينى ، تلخى ، شورى ، تيزى ، ترشى ، دبشى ، گسى و بى مزگى » . ( تفه ) . ( بحر الجواهر ) . طَفْرَة : ( ع . مص ) . طفور . ( منتهى الارب ) . برجستن . بالا برجستن . ( منتهى الارب ) . در اصطلاح ابراهيم بن سيار نظام ، مقابل مشى . در اصطلاح طبيعيون ، از نقطه اى به نقطه اى رسيدن ، بى پيمودن مسافت فاصلهء بين آن دو ، و آن محال است . در ميان زدن . فاصله كه در كارى افتد . ( آنندراج ) . صاحب غياث اللغات و هم صاحب آنندراج گويد : نزد اهل حكمت طفرةالزاويه عبارت است از اين كه شيئى صغير اكبر گردد از شيئى كبير بى آن كه مساوى كبير شود و تقريرش اين كه زاويه كه پيدا مىشود فيما بين محيط دائره و